حمام کرناسیان دزفول یا حمام نور و یا حمام حاج نصیر ، یک حمام با سه نام 

یکی از آثار تاریخی ، فاخر و دیدنی دزفول حمام کرناسیان می باشد که قدمت آن به دوره زندیه میرسد . حمام کرناسیان دزفول در محله کُرناسیان در شمالی ترین بخش شهر دزفول قرار دارد . دلیل نامگذاری این حمام به نام حمام کرناسیان این بوده است که در آن زمان این محله ، محل زندگی عشایر کوه کرناس بوده که بعد ها به دلیل گسترش شهر نشینی و گسترده شدن شهر ها , عشایر این منطقه در این محل سکنا گذیده اند و به نام ایشان نام گذاری شده است .

حمام کرناسیان دزفول در زمینی به مساحت 900 متر مربع و به دست استاد معزی که یکی از معماران به نام آن زمان بوده ، ساخته شده است .

 حمام کرناسیان دزفول - حمام نور - حماح حاج نصیر - بیا بگردیم

نقشه و تشریح حمام کرناسیان دزفول

حمام کرناسیان دزفول شامل دو بخش مردانه و زنانه بوده که هر کدام از فضاها، از دالان ورودی، سر بینه، گرمخانه و سرویس های بهداشتی، تشکیل شده است. میاندر راهروی ارتباطی بین فضای سرد (سربینه) و فضای گرم (گرمخانه) است که هم سبب جلوگیری از به هدر رفتن گرمای موجود در گرمخانه شده و هم از ورود مستقیم افراد به فضای بیرون و مواجه شدن با هوای سرد جلوگیری می کرده است.

رفت و آمد در بخش زنانه برای ایجاد محدودیت ، از پشت بام و از راه پلکان صورت می گرفته که ورودی آن در کوچه کنار (بخش خاوری) بوده است. فضای داخلی آن دارای پیچ و خم زیادتری نسبت به فضای مردانه بوده تا ورود افراد بیگانه (مردان) به بخش گرمخانه دشوارتر و با درنگ بیشتر انجام شود.

این سازه یکی از حمام های بزرگ شهر به شما می رفته و مورد استفاده همگان بوده است. فضاهای بخش مردانه 600 متر مربع و بخش زنانه 300 متر مربع می باشد. سربینه ها شش ضلعی بوده و حجره هایی به صورت ایستاده بر هریک از دیوار ها برای رخت کن، ساخته شده است.

در حجره ای که پس از دالان ورودی قرار گرفته است ، یک آجر کف به صورت توخالی رها شده است تا از آن مانند یک قلک برای انداختن پول استفاده شود. در میانه سر بینه ها ، برای شستشو پاها ، پیش و پس از حمام، حوضی ساخته شده است. گفتنی است که شستن پاها پس از حمام برای سازگاری بدن انسان با محیط سرد و همچنین برای ایجاد شوک ناگهانی در پاها ، تنگ شدن رگ ها و هدایت خون از پایین تنه به بالا تنه و جلوگیری از واریس ، سودمند می باشد.

سقف سربینه ها و گرمخانه ، گنبدهای خاکی بود که در بالای آنها دریچه هایی برای استفاده از نور طبیعی و جریان هوا ساخته شده است که به وسیله پوششی به نام گلجار برای کنترل آمد و شد هوا مسدود شده است. در کنار دو بخش مردانه و زنانه ، آتشدان ها و مخزن های آب سرد و گرم جای دارد که سوخت اصلی آنها در زمان ساخت حمام از فضولات چهار پایان و در سال های پس از آن نفت سیاه بوده است.

آتشدان ها از راه گربه رو ها ، هوای گرم را به سوی فضاهای درونی هدایت می کرده اند . گفتنی است گربه رو ها کانال هایی هستند که در زیر گرمخانه برای گرم کردن فضاهای درونی ایجاد شده است و عرض آنها در مقیاس انسانی به اندازه عرض شانه و بلندی آنها به اندازه یک نفر در حالت نشسته می باشد و این نحوه طراحی و ساخت ، تمیز کردن این کانال ها را به صورت یک یا دو بار در سال ممکن می ساخته است .

در تمامی دیوار ها ، فضاهای درونی حمام آتشدان هایی برای ایجاد روشنایی طراحی شده است .

 

حمام کرناسیان دزفول - حمام نور - حماح حاج نصیر - بیا بگردیم

به دلیل فاصله حمام تا رودخانه که حدود 50 متر است و اختلاف سطح که حدود 56 در فصل های گوناگون سال بوده است ، سه چاه کنده شده که آب رودخانه را تا پشت چاه اصلی حمام (درب حمام) هدایت می نمودند و پس از آن به وسیله چهارپا (گاو) و چرخ چاه و ظرفی به نام مشک آب را بالا می کشیدند . پس از بالا آوردن آب ، آن را در حوضچه ای کنار چاه که اصطلاحاً به حوض کر معروف بوده ، می ریختند و از آنجا به وسیله کانالی به وطل هشت متر به داخل دو حوضچه پشت رمخانه منتقل و از راه لوله هایی به نام تنبوشه به داخل دو دیگ مسی بزرگ سرازیر می شده است .

گاوچاه شامل دو دهلیز به شیب حدود 20 درجه و طول تقریبی هشت متر و با پوشش طاق آجری بوده که کارگر و چهارپا را از آفتاب و باران نگاه می داشته است تا برای فراهم آوردن آب مورد نیاز حمام در بیشتر ساعات روز به کار بپردازند .

این سازه از سال های آغازین پس از انقلاب به صورت متروکه رها شد و در سال 1382 مرمت آن به دست سازمان نوسازی و بهسازی شهرداری دژپل آغاز شده و طی این زمان مرمت بخش های دالان ورودی ، سربینه ها ، گرمخانه مردانه ، آتشدان ها ، پوشش سقف ها ، بازسازی برخی دیوارها و یا جایگزینی آجر به جای مصالح فرسوده ، کف سازی فضاهای درونی و بام ، برق کشی ، ساخت و نصب درب های چوبی برای فضاهای درونی و بیرونی ، به اتمام رسید و در سال 1385 به موزه مردم شناسی دزفول بدل گردید . در فضاهای گوناگون حمام جلوه های گوناگونی از زندگی سنتی مردم دژپل به نمایش گذاشته شده است.

 

حمام کرناسیان دزفول - حمام نور - حماح حاج نصیر - بیا بگردیم

 

حمام کرناسیان و ثبت ملی 

حمام کرناسیان ( کرناسیون ) که به شماره ۸۴۷۷ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است

 

منبع : با کمی دخل و تصرف میراث فرهنگی خوزستان