کاروانسرای مشیر الملک برازجان یا دژ برازجان از جاهای دیدنی برازجان بنایی از دوره قاجاریه

کاروانسرای مشیر الملک که با نام دیگر دژ برازجان شناخته می شود از آثار تاریخی دوره قاجاریه می باشد که در سال 1250 هجری شمسی به دستور حاج میرزا ابوالحسن خان مشیرالملک شیرازی که یکی از خیرین و نیکوکاران شیراز بوده و به دست حاج محمد رحیم شیرازی که سازه های دیگری نیز از او مانند پل مشیر و کاروانسرای دالکی وجود دارد ، ساخته شده است .

 

کاروانسرای مشیر الملک برازجان  یا دژ برازجان و طراحی و مصالح بکار رفته در آن

کاروانسرای مشیر الملک برازجان در زمینی به مساحت 7000 ( هفت هزار ) متر مربع و با ریز بنایی برابر 4200 متر مربع با سبک و سیاق معماری زندیه و در مجموع 68 باب اتاق ساخته شده است ، به به علت تغییر کاربری کاروانسرای مشیر الملک برازجان تعداد این اتاق ها کم یا زیاد شده است

دژ برازجان دارای 4 برج بلند که بلندی هر برج 12 متر و 70 سانتیمتر می باشد که در ساخت دژ برازجان از سنگ و ساروج و تخته سنگ‌های بزرگ و کوچک در دیوار و کف استفاده شده است . بطوری که در پشت بام این کاروانسرا از سنگ های بزرگ و پهن سنگ فرش شده است و آب باران و برف روی پشت بام را از طریق ناودانی هایی که در جای جای آن تعبیه شده است به بیرون کاروانسرا هدایت می کند .

درب ورودی کاروانسرای مشیر الملک برازجان در قسمت غربی قرارداد که از جنس چوب است و راه ورودی اصلی یه حیاط می باشد .

کاروانسرای مشیر الملک برازجان در دو طبقه ساخته شده است که طبقه دوم در قسمت غربی کاروانسرا به شاه نشین معروف و مشهور است که یک تراس وسیع وجود دارد که رو به خارج است و در دو طرف این شاهنشین پله هایی وجود دارد که از پشت بام کاروانسرا به قسمت اندرونی کاروانسرا که محل اقامت زنان و کودکان بود ، را وصل می کرده است.

لرد کرزن سیاستمدار و کهن نگار انگلیسی که زمانی سراسر ایران را درنوردیده وبنا به گفته خود بیشتر کاروانسراهای ایران را از نزدیک تماشا کرده بود، دربارهٔ استواری و شکوه کاروانسرای برازجان چنین می‌نویسد: در میان همه آنهایی که من دیده بودم این کاروانسرا بهتر ساخته شده بود و بهتر هم مانده بود.

 

 

 

کاوانسرای مشیر الملک برازجان یا دژ برازجان و سیر تاریخی آن

کاروانسرای مشیر الملک برازجان از سال ساخت تا سال 1300 به عنوان کاروانسرا مورد استفاده قرار گرفته می شده است زیرا بر سر راه تجاری شیراز به بوشهر واقع شده بود که مکانی مناسب برای استراحت کاوانیان بوده است

از سال 1300 هجری شمسی کاربری آن تغییر کرده و به عنوان محل استقرار نظامیانی شد که به شهر برازجان آمده بودند.

از سال 1335 نیز تغییر کاربری داده و در اختیار شهربانی وقت قرار گرفته شده و به عنوان زندان استفاده می شده است و از این رو نام کاروانسرای مشیر الملک به دژ برازجان تغییر پیدا کرده است که به هر دو نام شناخته می شود .

کاروانسرای مشیر الملک برازجان برخلاف نامی که دارد ، به عنوان زندان نیز مورد استفاده قرار گرفته بوده است که از زندانیان معروف آن می توان به مهندس مهدی بازرگان ، شمس ‌الدین امیرعلائی ، احمد انهاری ، دکتر یدالله سحابی، دکتر سید محمد مهدی جعفری ، علی محمد عموئی و ده‌ها تن دیگر از جمله کسانی هستند که در این دژ، زندانی بوده‌اند اشاره کرد.

در سال 1362 به عنوا آثار تاریخی در فهرست آثار ملی به شماره ثبتی 1638 به ثبت رسیده است.

 

 

 

کاروانسرای مشیر الملک برازجان یا دژ برازجان و راه های دسترسی به آن

برای دیدن کارونسرای مشیرالملک برازجان یا دژ برازجان باید به استان بوشهر و به شهرستان دشتستان سفر می کنیم ، و پس از آن به شهر زیبای برازجان ره سپار می شویم ، سپس به میدان شهید چمران می رویم.