باغ فین کاشان مجموعه آثار تاریخی و دیدنی کاشان مربوط به دوره صفویه

 

باغ فین کاشان و تاریخچه و قدمت آن

باغ فین کاشان در جنوب کاشان و در مجاورت چشمه سلیمانیه به مساحت ۲۳۷۰۰ متر مربع قرار دارد. شامل مجموعه های سردر و برج و بارو، شترگلوی صفوی ، شترگلوی قاجاری ، حمام کوچک و حمام سلطنتی، بنای کریم خانی، اتاق شاه نشین و موزه می  باشد .

آثاری که در باغ فین دارد متعلق به دوره های اسلامی به ویژه دوران سلاطین صفویه می باشد. لیکن قدمت و تاریخ و سرگذشت باغ فین کاشان هم زمان با جاری شدن «چشمه سلیمانیه است. در تاریخ قم، آمده است بناها و کاریزهای فین به امر جمشید احداث گردیده است.»

 

 

در کتاب « آثار تاریخی کاشان و نطنز » آمده است:

احداث باغ فین را به پادشاهان آل بویه نسبت داده اند. در عهد ایلخانان مغول نیز عمارات کهنه آن نوسازی و بر آبادانی آن افزوده شده است.

 

سر پرسی سایکس» در سفرنامه خود از باغ فین چنین یاد می کند:

در کاشان از باغ معروف فین که نمونه کامل باغات ایران است، دیدن کرده، از منظره زیبای آن لذت وافری بردیم. این باغ کاج های متعددی دارد و در جویبارهای آن آب صاف از روی کاشی های قشنگی که باعث اشتهار این شهر است جاری می باشد.»

کنت دوگبینو» در کتاب «سه سال در ایران» می گوید:

نظیر باغ فین کاشان مصما را کمتر جایی دیده ام، نهرهای آب صاف و شفاف آن در حوض و جدولهای لاجوردی موج می زند و با منظره فریبنده جریان دارد.
در سطح یکی از حوضهای کم عمق که با کاشی های رنگارنگ و برجسته مزین شده جست و خیز ماهی های قرمز رنگ، منظره تماشایی داشت.
همچنین حوضهای متعدد دیگر که اشکال و ابعاد مختلف دارند.
درختهای انبوه بر فضای وسیع باغ سایه مطبوعی افکنده و حاشیه خیابانهایش با گلهای رنگارنگ پوشیده شده ؛ در مرکز باغ، ساختمان بلند بالایی سر به آسمان برافراشته که آن را «کلاه فرنگی» می گویند. در ضلع مقابل آن عمارت اندرونی و حرمسرا می باشد.
در اینجاست که اخیرا یک فاجعه خونین و اندوه بار روی داده که در تاریخ ملل جهان و مخصوصا اقوام آسیایی بی نظیر می باشد.

 

 

 

باغ فین کاشان و دوران شکوفایی آن

دوران اوج و شکوفایی باغ فین در دوره سلاطین صفویه می باشد که در سال ۹۰۹ هجری قمری هنگام ورود شاه اسماعیل صفوی به کاشان، بزرگترین جشنهای دوران سلطنت او که نموداری از عظمت و شکوه دربارهای پادشاهان باستانی ایران بود، در سرچشمه فین باحضور اجتماع بزرگی از بزرگان و سران و مردم کاشان بر پا گردید که شرح این جشن و شادمانی در کتاب «تاریخ جهان آرا» آمده است.

باغ فین کاشان مصفا محل اسکان و پذیرایی پادشاهان صفوی و قاجاریه بوده، به خصوص شاه عباس اول که علاقه خاصی به کاشان داشته و در چندین سفر به کاشان در این محل اقامت گزیده است.

باغ فین کاشان ، در اثر زلزله های متعدد به ویژه زلزله سالهای ۹۸۲ و ۱۱۹۲ تخریب شده ولی دوباره بازسازی و مرمت گردیده است. هر بار نیز قسمتی بر آن افزوده شده است.

قبل از ورود به باغ فین ، سردر دو طبقه ای را ملاحظه می نمایید که با پنجره های مشبک عالی تزیین یافته است . هنگام ورود ، یک هشتی وجود دارد که از دو طرف به محوطه باغ راه دارد.

در محوطه باغ علاوه بر درختان و گلها و آب نماها یک ساختمان دو طبقه معروف به « شترگلوی شاه عباسی » قرار دارد.

 

 

باغ فین کاشان مجموعه ای ارزشمند در استان اصفهان و شهر کاشان از آثار تاریخی دوره صفویه به شمار می رود و مهمترین و بزرگترین رویدادهایی که در این باغ اتفاق افتاده است، می توان از تاجگذاری شاه اسماعیل و شاه عباس دوم و قتل میرزا محمد تقی خان امیرکبیر نام برد.  

 

در «تاریخ کاشان» آمده است:

خلاصه در وسط باغ فین کاشان ، حوضخانه و شترگلویی ملوکانه، مشتمل بر عمارات تحتانی و فوقانی برپا داشته و حجاریها از سنگهای مرمر و نقاشیهای مانی و آزر به کار برده است .

در مرتبه سیم آن استادان چرب دست کامل با چوب و آهن دستی عمارت کلاه فرنگی، طراز نموده که در کمال ارتفاع، جالسین آن تمام فین و کاشان و کل توابع، الى دریای نمک و سیاه کوه را تماشا کنند و اصل آن حوضخانه در چهار طرف به حوضهای سرشار و خیابانهای مشجر به اشجار سرو و چنار، نگاه می کند که الحق آبی به آن پاکی و صفا و اشجاری به آن طراوت و سبزی و آراستگی و سروستانی به این نظم و پیراستگی که هر یک سر به فلک کشیده،

در تمام ربع مسکون که مشرف است به دریاچه بزرگ و آن مشرف است به خیابانی عریض و طولانی؛ و جدولی از وسط آن خیابان روان است الی پای عمارت سردر آن باغ.

 

 

 

اثر تاریخی دیگری که در باغ فین است، «شترگلوی فتحعلی شاهی» ست که در توصیف آن آمده است :

ساختمان این بنا علاوه بر حوضخانه چهارطاقی با حوض جوشی که آب سرریزان به وسیله سه جدول کاشی از وسط خیابانهای باغ جریان می یابد مشتمل است به صفه وسیع و سرپوشیده با چهار ایوان و شاه نشین که سابقا کف همه آنها از تخته سنگهای بزرگ مرمر فرش شده بود و جلو شاه نشین مشرف به حوض جوش دست اندازی از سنگ مرمر حجاری شده زیبایی ساخته بودند که در میان نقش و نگار برجسته آب طلاکاری این بیت، به خط نستعلیق نقر و نگاشته شده بود:

این دستگه شاه جهان است                                                                 عشرتگه خسرو زمان است

همچنین روی تخته سنگهای مرمر ازاره های اطراف صفه با قلم آب طلا به طور برجسته نقاشی و مزین شده بود. روی هر یک از طاقچه های فوقانی درگاهها، تصویر و نام و نشان و القاب یکی از پسران خاقان را در لباسهای بلند و مخصوص درباری با تجهیزات معمولی خودشان نقاشی خوش آب و رنگی نموده بودند. سقف و طاق گنبدی شترگلو و قه مجاور و درگاهها با انواع نقش و نگارهای گوناگون هندسی و افسانه ای تزیین یافته که برخی از گوشه های آن هنوز نمودار می باشد.

بزرگترین رویدادهایی که در این باغ اتفاق افتاده است، می توان از تاجگذاری شاه اسماعیل و شاه عباس دوم و قتل میرزا محمد تقی خان امیرکبیر نام برد.

 

در کتاب « امیرکبیر و ایران » آمده است:

« منظره دلنواز و خرم باغ فین با قتل امیر به حال حزن انگیز درآمد، علائم ماتم و عزا از درختان سرو کهن نمایان گردید، و سایه تاریکی، فضای باغ فین را گرفت. قصر باغ فین که محل جلوس شاه صفی به سلطنت و مجلس عیش و طرب فتحعلی شاه بود به ماتمکده مبدل شد ، و شاه دیگر قدم به آنجا نگذاشت ، و کار به جایی کشید که کاخ با مجد و عظمت فین مأمن دزدان گردید .»

 

باغ فین کاشان و ثبت ملی آن

باغ فین کاشان در سال 1314/09/15 با شماره ثبت 238 جزو آثار ملی ایران ثبت گردیده است ، که به تازگی ثبت جهانی یونسکو نیز شده است .