گرمابه حسینیه زنجان از آثار دیدنی زنجان مربوط به دوره قاجار

گرمابه حسینیه زنجان در محله قدیمی معروف به حسینیه و چسبیده به حسینیه اعظم زنجان (ضلع جنوب شرقی) واقع گردیده است. بطوریکه از نام بنا پیداست، این گرمابه به عنوان یکی از متعلقات مجموعه حسینیه اعظم و بوده و به همین دلیل نیز ساخته شده است.

گرمابه حسینیه زنجان همچون گرمابه های تاریخی دارای تاسیسات و متعلقات لازم با بهره گیری از معماری خاص آنها می باشد. ورودی اصلی گرمابه به طرف شمال بوده که جهت دسترسی به آن می بایست چند پله را طی نمود. در بدو ورود به حمام یک پاگرد به شکل مربع مستطیل تعبیه گردیده که بوسیله یک دالان زانویی شکل باریک با طی چندین پله به هشتی ختم میگردد. هشتی مزبور در رقم 320 سانتی متری نسبت به کف معبر همجوار واقع گردیده است.

در این قسمت دو مدخل مشاهده می گردد.

۱. ورودی شوفاژ خانه فعلی که مربع شکل می باشد.

 ۲. ورودی به سربینه که در ضلع جنوب غربی هشتی قرار دارد. این ورودی راه اصلی به سربینه ( رختکن ) میباشد. متاسفانه ی و در اواخر سال ۱۳۷۸ به منظور اجرای طرح حسینیه ورودی و هشتی فوق الذکر تحریب شده است.)

 

 

سربینه گرمابه حسینیه زنجان :

این فضای زیبا و دلنشین به شکل چهار ایوانه و در رقم 360 سانتی متری نسبت به کف کوچه قرار دارد. ایوانهای چهارگانه در را چهار جهت اصلی قرار گرفته اند. در مرکز سربینه یک حوض آب به شکل مربع مستطیل در جهت شرقی غربی در نظر گرفته در شده است.

در گرداگرد و پیرامون سربینه سکوهایی جهت نشستن مراجعین احداث گردیده است. گنبد اصلی این قسمت با تکیه بر جرزهای جانبی و با بکارگیری کاربندیهای جالب و چشم نواز خودنه ایی می کند. جهت تامین روشنایی رختکن پنج نورگیر در نظر گرفته شده که نورگیر بزرگ در مرکز و چهار نورگیر کوچکتر در ساقه گنبد و در چهار جهت اصلی (شمال، جنوب، شرق، غرب) واقع گردیده است. در فضای سربینه دو ورودی مشهود است.

١. ورودی به اتاقی مربع شکل در ابعاد 2/50 × 2/65 سانتی متر که موسوم به گرمخانه می باشد. به احتمال زیاد این قسمت مکانی بوده جهت پهن کردن و یا خشک نمودن ملزومات مربوط به امر شستشو

۲. ورودی منتهی به فضای گرمخانه، این قسمت به شکل دالانی در جهت شرق به غرب کشیده شده و سرویسهای بهداشتی در ضلع جنوبی آن قرار دارند.

 

 

گرمخانه گرمابه حسینیه زنجان :

پس از طی دالان موجود در حد فاصل سربینه و گرمخانه ، به فضای اصلی شستشو (گرمخانه) می رسیم. این قسمت در رقم 4/20 سانتی متر نسبت به کف کوچه قرار گرفته است.( بیشترین اختلاف ارتفاع در این قسمت می باشد.) .

گرمخانه با پلانی به شکل چهار ایوانی که ایوانهای آن در چهار جهت اصلی واقع و دو به دو با هم قرینه می باشند بوده و گنبد اصلی در مرکز بنا با بهره گیری از کاربندیهای زیبا اجرا گردیده است.

در مرکز آن یک نور گیر بزرگ تعبیه گردیده که در سه جهت آن (شرق، غرب، جنوب) سه نور گیر کوچکتر در ساقه گنبد جای دارند. این نورگیرها یقینا عملکرد ساعت آفتابی را برای شستشو کنندگان داشته است.)

ایوان ضلع شرقی در اصل شاه نشین بوده که در سالهای بعد با انجام ساخت و سازهایی به صورت دوش مورد استفاده قرار گرفته است. خلوتی ها به صورت دو فضای قرینه و هم شکل در اضلاع شمال شرقی و جنوب غربی مشهود می باشند. این ، فضاها با ایجاد دالانی در حدود ۲ متر با زاویه ۴۵ درجه قابل دسترس می باشند.

از طریق پنجره موجود در ایوان ضلع غربی – ولی به خزینه می رسیم. خزینه فضاییست به شکل مربع در ابعاد 450 × 500 سانتی متر که در پشت آن و در غربی ترین قسمت و بنا تون یا آتشخانه بنا قرار گرفته است.

مصالح بکار رفته در گرمابه حسینیه زنجان :

عمده مصالح بکار رفته در گرمابه حسینیه زنجان همچون دیگر گرمخانه های تاریخی شامل لاشه سنگ ، آجر ، ملاط گچ آهک ، ساروج ، کاشی … و سنگ تراورتن جهت سنگفرش می باشد.

 

تزیینات گرمابه حسینیه زنجان :

از جمله تزیینات جالب توجه در بنا می توان به وجود ایوانهای چهارگانه در سربینه اشاره نمود که با ایجاد پخی هایی در حد فاصل آنها تبدیل به هشت ضلعی و سپس با استفاده از کاربندیهای زیبا و چشم نواز به شانزده ضلع و سپس گنبد اصلی اجرا گردیده است.

همچنین با توجه به اظهارات معتمدین محل جهت تزیین سربینه و گرمخانه از کاشیهای منقوش استفاده شده بود که متاسفانه در سالهای بعد با اندودی از سیمان سفید مستور گردیده اند.

 

قدمت و تاریخچه گرمابه حسینیه زنجان :

نظر به اینکه در گرمابه حسینیه زنجان نیز کتیبه و یا سندی که دال بر زمان ساخت و یا اطلاعات مشابه باشد بدست نیامده، لذا با عنایت به اظهارات معتمدین و همچنین با توجه به سبک و نوع معماری میتوان قدمت بنا را اوایل قاجار دانست.