سرای حاج شامی زنجان یکی از سرا های بازار زنجان و از جاهای دیدنی زنجان 

سرای حاج شامی زنجان همانطور که پیشتر نیز گفته شده ، سرا ها یا کاروانسرا ها بیشتر محل استقرار تجار و تجارتخانه ها بوده است ، که در طرح ساخت بیشتر این سرا ها حیاط مرکزی وجو دارد

 

 

سرای حاج شامی زنجان و موقعیت قرارگیری :

سرای حاج شامی زنجان در زمینی به مساحت 1100 متر مربع در یک طبقه ساخته شده است و در مجموع دارای 21 حجره و مغازه می باشد .

این سرا از دو قسمت که به نام های کاروانسرای حاجی شامی بالا و پایین نام گذاری می شده ، تشکیل شده است و در قسمت جنوبی راسته بازار بالا واقع شده است. در ضلع شمالی آن سرای حاج کلبعلی و در ضلع غربی آن میدان مرسل قرار دارد. این سرا دارای یک درب و یک دالان ورودی می باشد که به راسته عبدالعلی بیگ باز می شود و به سرای شامی بالا معروف است.

با توجه به قدمت و تاریخچه سرای حاج شامی زنجان ، این سرا در قسمت بافت قدیمی زنجان و در مجاورت بازار سنتی زنجان ساخته شده است بطوریکه در منتهی‌الیه ورودی شرقی بازار قرارگرفته است خیابان سعدی جنوبی در مجاورت مجموعه شامی بالا قرارگرفته است.

موقعیت قرارگیری این بنا به‌طوری است که ازلحاظ دسترسی در نزدیکی شریان درجه‌یک شهر قرارگرفته است اما به دلیل قرارگیری مجموعه سرای شامی پایین در مجاورت آن تردد سواره به این بنا امکان‌پذیر نیست.

 

 

سرای حاج شامی زنجان و تاریخچه آن :

طبق اظهارات کسبه سرای حاج شامی زنجان این بنا بیش از ۱۵۰ سال قبل ساخته شده و در سال ۱۳۴۵ هجری قمری مرمت و بازسازی گردیده است.

هرچند سرای حاج شامی زنجان دچار فرسایش شده و آسیب بسیاری به آن وارد آمده است بطوری که بسیاری از قسمت های آن تخریب گشته است ، سرای حاج شامی زنجان بالا به نسبت سرای حاج شامی زنجان پایین به لحاظ کالبدی و ساختاری سالمتر است و به همت سازمان میراث فرهنگی در سال 1389 مرمت هایی انجام گردیده شده است .

این سرا به منظور مرکز تجارت بنا شده و از همان سال های اولیه ساخت تاکنون محل تجارت باقی مانده است.

 

 

سرای حاج شامی زنجان و توصیف معماری :

کاروانسرای حاج شامی زنجان نیز مانند کاروانسراهای دیگر زنجان دارای یک حیاط مرکزی و رواق هایی در اطراف و پیرامون حیاط و حجره هایی در پشت رواق ساخته می شده است ، سرای حاج شامی زنجانی دارای دو درب ورودی است که یکی اصلی و دیگری فرعی می باشد . درب اصلی آن به راسته بازار و درب فرعی آن به طرف ضلع جنوبی باز می شود که با شهر در ارتباط می باشد .

با گذشت زمان بدنه و بافت کاروانسرای حاج شامی زنجان دچار تیرگی و تخریب شده است ولی از لحاظ وضعیت کارکردی سالم می باشد

در سرای شامی نیز شاهد تزئینات اندکی هستیم و فقط در قسمت جنوبی سرای حاج شامی زنجان کاشیکاری زیبایی با رنگهای آبی، زرد و سیاه به چشم شام می خورد.

این بنا با توجه به تاریخ و نحوه ساخت و مقایسه آن با سراها و بناهای هم دوره در دوران قاجاریه ساخته شده است.

بدنه بسیاری از بخش‌های بنا دچار تیرگی و دودگرفتگی شده است.اما به‌طورکلی می‌توان گفت بنا ازلحاظ وضعیت کارکردی سالم بوده است.و تنها به لحاظ کالبدی فرسودگی‌هایی در آن مشاهده می‌شود که می‌توان گفت دچار فرسودگی نوع دوم می‌باشد.

عمده مصالح بکار رفته در این سرا مصالح آجری است. در داخل حیاط یک فضای مرکزی و چهار رواق در طرفین وجود داشته که به دلیل مداخلاتی که در بنا صورت گرفته رواق شمالی آن مسدود و تبدیل به حجره شده است.

عمده طاق نمای طرفین ورودی سرا در سمت شمال با مصالح جدید و آجر با ابعاد بزرگ‌تر اجراشده‌اند. طاق‌های پیرامون حیاط تاقی است که پشت بغل‌های آن با آجر حصیری کارشده است. نمای پایه‌ها رو به حیاط صورت نیم‌دایره و پشت پایه‌ها به‌صورت مقطع مستطیل با لبه‌های پخ شده هستند.

سرای حاج شامی زنجان و عملکرد فعلی آن :

با توجه به این که این کاروانسرا در قسمت شلوغ و پر رفت و آمد بنا گردیده شده است و در گذشته بسیار استفاده می شده ولی در حال حاضر بیشتر فضاهای داخل حیاط به فضایی برای انبار کالا و بعضاً متروکه تبدیل‌شده‌اند و تنها در چند مورد از حجره‌های آن به‌صورت فرش‌ فروشی و رنگرزی استفاده می‌شود